Met discours worden alle vormen van gesprekken (uitgesproken en geschreven) bedoeld. Bij een discoursanalyse, een discursieve benadering of een interactioneel perspectief is er speciale aandacht voor wat mensen doen met taal. Door met een discoursanalytische bril te kijken naar taal leren we onze doelgroepen beter begrijpen en spreken we letterlijk de taal van onze omgeving, tussen de regels door.

Bijvoorbeeld hoe AKO Literatuurprijs-winnaar Joke van Leeuwen reageerde op een ogenschijnlijk neutrale vraag van Twan Huys.

Interviewer Twan Huys: "Nog één vraag: 50.000 euro heeft u gekregen vanavond, heeft u al enig idee wat u met ’t geld gaat doen?

Prijswinnaar Joke van Leeuwen: "Nou, ik denk niet dat dat een vraag is die ook gesteld wordt aan al die mensen die elk jaar vijf keer de balkenendenorm krijgen. Ik kan het zeker gebruiken. Ik ben een zzp’er."

Haar antwoord laat zien dat de prijs evenals de besteding ervan op een bepaalde manier gevoelig ligt. Ze vertelt niet wat ze er mee gaat doen, maar benadrukt dat ze de prijs als zzp’er goed kan gebruiken. Ze behandelt de kwestie dus als een die om verantwoording vraagt, hoewel Twan Huys niet expliciet om verantwoording vroeg. Dit voorbeeld illustreert hoe er in het gesprek van alles gebeurt. Mensen doen – vaak onbewust en impliciet – allerlei dingen met taal.

Ze beschuldigen, verontschuldigen, presenteren zichzelf op een bepaalde manier. Met andere woorden: ze zijn altijd bezig de ander te overtuigen van de vanzelfsprekendheid van een bepaalde werkelijkheid (in dit geval bijvoorbeeld dat de geldprijs gerechtvaardigd is). Taal is dus niet een neutraal middel waarmee we de werkelijkheid om ons heen slechts beschrijven; de woorden die we kiezen hebben altijd een extra effect.

Met een discoursanalytische bril kun je verder kijken dan de inhoud van een uitspraak. Ook het effect van de gekozen vorm wordt zichtbaar. Je kijkt naar de manier waarop mensen zelf al betekenis geven aan kwesties die hen bezighouden. Vaak doen ze dit in gesprek met anderen. Al pratende tasten ze meningen af en proberen ideeën uit. Door als communicatieprofessional oog te hebben voor wat er in gesprekken gebeurt, kun je tot verrassende inzichten komen. Het helpt je de omgeving beter te begrijpen.

Meer informatie hierover is te lezen in de Handreiking discoursanalyse, hieronder te downloaden.