Sleutelfiguren  zijn personen met gezag en/of een goede positie in lokale gemeenschappen, die samenwerken en contact hebben met de lokale overheid. Zij kunnen een belangrijke rol spelen in je onderzoek als adviseur en co-onderzoeker.   Zij kennen de mensen waar het om gaat goed en weten waar je rekening mee moet houden als je onderzoek onder hen wil uitvoeren.

Aanleiding

Vier grote steden (Utrecht, Rotterdam, Amsterdam en Den Haag) signaleerden dat steeds meer Midden- en Oost-Europese arbeidsmigranten in de problemen komen. Deze mensen werken en wonen onder gebrekkige omstandigheden. Baanverlies leidt er vaak toe dat ze ook hun huis en zorgverzekering kwijtraken. Het risico op dakloosheid, psychische problemen en verslaving bij deze arbeidsmigranten is daardoor hoog. Onderzoeksinstituut IVO onderzocht in opdracht van de vier grote steden wat de kenmerken van deze mensen zijn en wat zij nodig hebben om problemen te voorkomen. Het Instituut voor onderzoek naar leefwijzen en verslaving (IVO) (tegenwoordig Platform31) deed dat samen met Stichting Barka (hierna: Barka) en De Regenboog Groep, organisaties die hulp bieden aan kwetsbare Midden- en Oost-Europese arbeidsmigranten.

Gekozen aanpak

Het onderzoek bestond uit een deskresearch, een analyse van de registratiegegevens van cliënten van De Regenboog Groep en Barka (geanonimiseerd), een screening op het gebruik van verdovende middelen en psychische problemen bij cliënten van Barka. Daarnaast zijn er interviews gedaan met arbeidsmigranten die in Nederland wonen, met mensen die teruggekeerd zijn naar hun eigen land (Polen en Roemenië) en experts. Tot slot is er een expertbijeenkomst georganiseerd. Een toelichting op deze stappen is te vinden in het rapport Midden- en Oost-Europese werknemers in kwetsbare posities.

Wat maakt dit onderzoek inclusief?

Sleutelfiguren speelden een belangrijke rol in dit onderzoek. Dit waren medewerkers van Barka en De Regenboog Groep die de taal spreken van de arbeidsmigranten. Zij konden de arbeidsmigranten daarom in hun eigen taal (Pools of Roemeens) interviewen en kenden hun problematiek. Daarnaast waren drie medewerkers van Barka lid van het projectteam (zie stap 2 hieronder). Dit betekende dat zij op alle momenten meedachten en reflecteerden op de opzet en de bevindingen.

Dit is er gedaan: sleutelfiguren interviewden en dachten mee

Stappen

Stap 1

Vanaf het begin van het project vormden het IVO, Barka en De Regenbooggroep samen het team. In de begroting is rekening gehouden met de inzet van deze drie partijen.         

Stap 2

Er werd een projectteam samengesteld met daarin drie maatschappelijk werkers van Barka en onderzoekers van het IVO. Dit projectteam kwam maandelijks bij elkaar. Medewerkers van Barka dachten mee over de opzet, de vraagstelling, de interviewvragen en de interpretatie van de resultaten.  

Stap 3

De medewerkers van Barka en De Regenboog Groep kregen een interviewtraining bij het IVO. De maatschappelijk werkers namen vervolgens de interviews af bij hun cliënten op opvanglocaties en plaatsen waar zij elkaar normaal ook ontmoeten. Na ieder interview kreeg het IVO een update en was er afstemming over het verloop van de gesprekken en de werving van de respondenten. .

Stap 4

Barka en De Regenbooggroep leverden geanonimiseerde dossiers aan bij het IVO. Onderzoekers van het IVO analyseerden dit materiaal en stelden de eindrapportage op. Barka  gaf daarna feedback op het rapport.

Wat leverde het op?

De sleutelfiguren waren in dit onderzoek om meerdere redenen onmisbaar:

  • Ze wisten wie de arbeidsmigranten zijn, welke problemen zij ervaren en hoe ze het beste benaderd kunnen worden. Deze praktijkkennis van gaf meer zicht op de kenmerken van de onderzochte groep.
  • Kwetsbare arbeidsmigranten spreken vaak geen Nederlands of Engels, maar alleen hun eigen taal (Pools of Roemeens). Zonder de sleutelfiguren hadden de onderzoekers deze mensen niet kunnen spreken.
  • Cultuurverschillen speelden een grote rol in dit onderzoek. De sleutelfiguren gaven input aan de onderzoekers hoe de vragen beter geformuleerd konden worden om niet onnodig (culturele) gevoeligheden aan te raken . En bij het interpreteren van de resultaten begrepen ze beter wat de geïnterviewde met een bepaald antwoord bedoelde.

Dit kun je zelf doen

Bedenk hoe je sleutelfiguren kunt inzetten in verschillende fasen van je onderzoek. Wil je ze als klankbord bij het hele onderzoeksproces? Of wil je dat ze adviseren bij het maken van keuzes? Je kunt hen bijvoorbeeld op een van de volgende manieren inzetten:

  • Bij het formuleren van de onderzoeksvraag kun je bij een sleutelfiguur toetsen of de vraag aansluit bij de mensen waar het om gaat.
  • Bij de keuze voor de methode kun je bij een sleutelfiguur vragen wat de beste manier is om mensen met bepaalde kenmerken te bereiken.
  • Bij de dataverzameling kun je sleutelfiguren vragen om mee te kijken naar vragenlijsten, respondenten te werven, aanwezig te zijn bij een interview of groepsgesprek of respondenten te interviewen. Voordeel van het laatste kan zijn dat respondenten de sleutelfiguren kennen en vertrouwen, een kanttekening is dat je als onderzoeker minder zicht hebt op de dataverzameling.
  • Het kan ook heel zinvol zijn om sleutelfiguren te laten reflecteren op de resultaten: sluit dit aan bij wat zij denken dat nodig is?