Een spontaan gesprek op straat kan meer waardevolle informatie opleveren dan een ‘regulier’ onderzoek bijvoorbeeld via een onderzoekspanel. Dit bleek uit het onderzoek dat Wijzer in geldzaken uitvoerde. Bereid je goed voor, maar stap er open in.
Aanleiding
Aandacht voor financieel kwetsbare groepen was één van de speerpunten van Wijzer in geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën dat Nederlanders helpt om ‘financieel voorbereid’ te zijn.
Van de gemiddelde Nederlander hadden onderzoekers van Wijzer in Geldzaken wel een beeld. Maar wie zijn de mensen die financieel kwetsbaar zijn, de mensen voor wie het extra belangrijk is om geholpen te worden met geldzaken? Wat is hun perspectief? Hoe beïnvloeden de geldzorgen hun leven? En hoe kan de overheid beter rekening houden met hun situatie?
Gekozen aanpak
De onderzoekers wilden verkennen hoe de (leef)wereld van financieel kwetsbaren eruitziet, om daar met de dienstverlening beter op te kunnen inspelen. Hiervoor wilden ze zelf in gesprek met mensen die geldzorgen hebben. Omdat diegenen vaak moeilijk te vinden zijn voor onderzoek, besloten ze op verschillende plekken in Nederland de straat op te gaan. Samen met een bureau, dat zich heeft gespecialiseerd in locatieonderzoek, spraken ze mensen in hun eigen buurt. Zij vroegen of zij met hen in gesprek wilden gaan over geld?
Wat maakt dit onderzoek inclusief?
De onderzoekers gingen in gesprek met mensen die bijna allemaal nog nooit hadden meegedaan aan onderzoek. Daarbij kozen ze als locatie bewust voor de leefomgeving van de mensen zelf (buurten, markten en pleinen), om zo een open en spontaan gesprek aan te gaan.
Dit is er gedaan: geldgesprekken in de buurt
Stap 1
Om te achterhalen welke groepen financieel kwetsbaar zijn en wat hen kwetsbaar maakt, heeft het Nibud in opdracht van Wijzer in geldzaken een literatuurstudie (pdf) uitgevoerd. Uit deze literatuurstudie kwamen kenmerken naar voren van mensen in een financieel kwetsbare positie (voor meer informatie zie: Financieel kwetsbaar - Wijzer in geldzaken).
Stap 2
Op basis van thema’s van Wijzer in geldzaken (bijvoorbeeld zzp’ers en pensioen, werknemers met geldzorgen, etc.) zijn negen deelonderzoeken uitgezet. Samen met een bureau zochten de onderzoekers gesprekslocaties verspreid over het land. Ze kozen voor plekken waar de kans het grootst is om de juiste doelgroep te treffen (bijvoorbeeld Amsterdam- Zuidoost, de Haagse Markt in Den Haag, een winkelstraat in Apeldoorn en Eindhoven, etc.).
Stap 3
Per deelonderzoek gingen de onderzoekers één dag een wijk in, samen met het recruitmentbureau. De onderzoekers namen plaats in een café of restaurant en de recruiters wierven gesprekspartners op straat (gebruikmakend van de kenmerken van het Nibud-onderzoek). Met mensen die aan de selectiecriteria voldeden, gingen de onderzoekers in gesprek. Bij sommige gesprekken waren ook projectleiders van Wijzer in geldzaken aanwezig. De onderzoekers voerden vooral open gesprekken, waarbij de gespreksduur varieerde.
Stap 4
Per deelonderzoek werd een kort rapport geschreven, soms door de onderzoekers, soms door het bureau.
Wat leverde het op?
- Andere geluiden dan bij regulier onderzoek. Via panels van onderzoeksbureaus of reguliere werving- en selectiebureaus spreken onderzoekers vaak mensen die gewend zijn gesprekken te voeren of aan onderzoek mee te doen. Bij de straatgesprekken was dat niet zo. Dit leverde nieuwe inzichten en soms ook confronterende uitspraken op: “Wat lul je nou met je pensioen? Ik werk, eet en drink nu. Vertel jij me maar hoe ik geld overhoud om te sparen voor pensioen! Nou?!....”
- Er gingen projectleiders mee naar de gesprekken, zodat ook zij konden horen en ervaren wat financiële zorgen met mensen doen. Volgens de onderzoekers vergrootte dit de impact van het onderzoek, omdat er zo vanzelf meer oog ontstond voor mensen met geldzorgen.
Dit kun je zelf doen
Wil je spontaan in gesprek met mensen die je moeilijk kan bereiken via een ‘regulier’ onderzoek, let dan op het volgende:
- Bedenk welke perspectieven ontbreken en beschrijf welke kenmerken daarbij horen.
- Benoem intern de meerwaarde van andere aanpak, namelijk dat je andere geluiden opvangt en een bredere blik krijgt op je doelgroep.
- Neem de tijd voor de gesprekken en creëer een comfortabele omgeving. Zoek locaties waar een horecagelegenheid in de buurt is, zodat je mensen daar koffie, thee of frisdrank kunt aanbieden. Ga van tevoren kijken op de locatie, reserveer een tafeltje voor de hele dag en maak afspraken met de horecaondernemer over consumpties.
- Tips voor het werven van mensen:
- Stap niet alleen op toegankelijk ogende mensen af. Om je keuze willekeuriger te maken, kun je bijvoorbeeld met jezelf afspreken om steeds de derde persoon die je ziet aan te spreken.
- Soms helpt het om een recruiter in te zetten. Dit is iemand die mensen aanspreekt op straat om te vragen of ze met je in gesprek willen gaan. Het helpt als de recruiter aansluit bij de groep mensen die je wil spreken. Zo vergroot je de kans dat er een gesprek tot stand komt.
- Bedenk wat je, naast een kop koffie of thee, kan teruggeven aan de mensen waarmee je de gesprekken voert . Heb je kennis of tips waar zij iets aan hebben? Of is een kleine vergoeding mogelijk? Check tijdens het gesprek waar mensen behoefte aan hebben.
- Ga de gesprekken open en flexibel in. Ieder gesprek zal anders verlopen en dat mag. Ga losjes om met gespreksleidraden en interviewtijden. Beweeg mee met je degene die je spreekt.
- Neem gesprekken niet op en noteer geen persoonsgegevens, om AVG-proof te werken. Wat wel kan, is een collega schriftelijk aantekeningen laten maken. Vraag hiervoor dan vooraf toestemming.