Mensen bereiden zich voor op noodsituaties

Aanleiding: Onvoldoende voorbereid op uitval van nutsvoorzieningen

Elektriciteit, drinkwater, volle winkels. Veel alledaagse voorzieningen lijken vanzelfsprekend, maar zijn in uitzonderlijke omstandigheden niet gegarandeerd. Denk aan extreem weer, cyberaanvallen of sabotage. De juiste hulp kan dan langer op zich laten wachten. Daarom moeten we als Nederlanders weerbaarder worden.

Begin 2024 geeft maar 15% van de Nederlanders aan actie te hebben ondernomen voor dergelijke risico’s. Bovendien is weinig bekend over de concrete manieren waarop mensen zich voorbereiden op een noodsituatie. Daarom is door de Dienst Publiek en Communicatie (DPC), in opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), een gedragsanalyse uitgevoerd gericht op de hele Nederlandse bevolking (18+) en een aantal subdoelgroepen. Dit moet de basis vormen voor een gedragsstrategie voor communicatie en de te lanceren campagne, waarbij Nederlanders gestimuleerd worden zich voor te bereiden zodat ze zichzelf 72 uur kunnen redden bij uitval van nutsvoorzieningen.

Interventie: campagne Denk vooruit

De campagne Denk vooruit werd gevoerd in het najaar van 2025 en bestaat uit drie onderdelen:

• Het eerste onderdeel was een massamediale campagne waarbij met behulp van televisie, radio, online video’s, social posts en contentsamenwerkingen mensen worden gestimuleerd na te denken over voorbereiden op noodsituaties.
• Het tweede onderdeel was een landelijke PR-actie waarbij een black-out gesimuleerd werd. In samenwerking met maatschappelijke partners, zoals NS, supermarkten en banken, werd op zoveel mogelijk schermen de boodschap vertoond: “Nederland valt uit. Hoe goed ben jij voorbereid?”. Daarnaast was er in de avond een moment waarop alle tv-zenders tegelijk een gesimuleerde storing met een voice-over uitzonden. De boodschap is vergelijkbaar met de boodschap op de schermen. Om deze actie te verklaren werd er een persbericht uitgestuurd waarin onderdeel drie van de campagne werd aangekondigd.
• Onderdeel drie was het Informatieboekje: bereid je voor op een noodsituatie dat bij alle huishoudens in Nederland thuisbezorgd werd. In het boekje wordt verteld waarom het belangrijk is om je voor te bereiden op een noodsituaties. Ook worden praktische handvatten meegegeven, zoals een checklist voor een noodpakket.

Methode: Campagne-effectonderzoek, flitspeiling en Rasch analyse

Campagne-effectonderzoek

Er is een campagne-effectonderzoek uitgevoerd met een voor-, tussen- en nameting met steekproeven die representatief zijn voor de Nederlandse samenleving. De tussenmeting is uitgevoerd na de massamediale campagne en de PR-actie, maar voor het bezorgen van het informatieboekje. Met het campagne-effectonderzoek is gemeten of de campagnedoelstellingen bereikt zijn.

Flitspeiling

De flitspeiling is uitgevoerd na het bezorgen van het informatieboekje en heeft gepeild hoe mensen het bezorgen van het informatieboekje ervaren hebben en of ze er iets mee gedaan hebben.

Rasch analyse

De Rasch analyse was een herhaalmeting van de analyse die in het najaar van 2024 was uitgevoerd ten behoeve van de gedragsanalyse. Hiermee werd gemeten welke voorbereidende gedragingen Nederlanders wel al en nog niet uitvoeren, en welke gedragsbepalers dat verklaren.

Resultaten: Meer mensen hebben zich voorbereid, ook een toename in weerstand

Na de campagne hebben veel meer mensen zich (gedeeltelijk) voorbereid op uitval van nutsvoorzieningen. Zo geeft in de meting van 2024 30% van de mensen aan een volledig een noodpakket in huis te hebben en is dat na de campagne 44%.

Bij specifieke onderdelen is de stijging nog groter (bijvoorbeeld: flessen drinkwater van 28% naar 49% en noodradio van 33% naar 52%). Ook geven meer mensen na de campagne aan een volledig noodplan te hebben (van 5% naar 12%), praat men vaker met medebewoners over voorbereiden op noodsituaties (van 29% naar 41%) en weet men vaker wie in de buurt kwetsbaar is en hulp nodig zou kunnen hebben (van 29% naar 41%).

Toename weerstand

Bij een deel van de Nederlandse bevolking is de weerstand toegenomen door de campagne. Tussen de tussen- en nameting van het campagne-effectonderzoek zien we dat aversie is toegenomen. Dit impliceert dat degenen waarbij dat het geval is, het informatieboekje als te veel of te dwingend hebben ervaren. Ook zien we dat mensen sceptischer zijn geworden over het nut van voorbereiden. Dit komt doordat een deel van de mensen bij noodsituaties snel aan het woord “oorlog” denkt, en worden de aangedragen handelingsperspectieven door deze mensen niet als effectief ervaren om met een dergelijke noodsituatie om te gaan.

Impact: Nederlanders zijn beter voorbereid op de uitval van nutsvoorzieningen

De campagne heeft Nederlanders ertoe aangezet zich voor te bereiden op uitval van nutsvoorzieningen. Dankzij de samenwerking met vele partners is de boodschap niet alleen door de overheid uitgedragen, maar hebben veel organisaties laten zien zich achter de boodschap te scharen. De campagne wordt vanwege de positieve resultaten in 2026 opnieuw gevoerd. Daarbij worden optimalisaties doorgevoerd om de toegenomen weerstand weer te doen afnemen.