Van weten naar doen

Hoe kan de Rijksoverheid de redzaamheid van mensen vergroten?

Het WRR-rapport 'Weten is nog geen doen' stond in 2017 flink in de belangstelling. Wat hebben mensen nodig om zelfredzaam te zijn? Wat hebben ze nodig om mee te kunnen draaien in de participatiesamenleving? Uit het onderzoek van de WRR bleek dat kennis en intelligentie alleen niet genoeg zijn voor redzaamheid. Je hebt ook een dosis doenvermogen nodig. Dat geldt zeker op een momenten dat het leven tegenzit, zoals bij een echtscheiding, faillissement of ontslag. Het Kabinet heeft nu in een brief gereageerd op het rapport. Lees hier nog eens terug waar het rapport over ging. En lees over het goede voorbeelden die al bestaan binnen de Rijksoverheid.

Cover rapport Weten is nog geen doen

Beeld: WRR

Denkvermogen en doenvermogen

De overheid doet steeds meer een beroep op de redzaamheid van mensen, terwijl de menselijke vermogens daartoe begrensd zijn, zegt de WRR. Er ontstaat een verschil tussen wat de overheid van burgers verwacht en dat wat zij daadwerkelijk aankunnen. Alleen kennis en intelligentie (denkvermogen) zijn niet genoeg om redzaam te zijn; mensen moeten ook over doenvermogen beschikken: in staat zijn om een plan te maken, in actie te komen, vol te houden en het (herhaaldelijk) om te kunnen gaan met verleidingen en tegenslagen.

De WRR concludeert in haar rapport 'Weten is nog geen doen' dat veel mensen daar slechts beperkt toe in staat zijn. Niet alleen kwetsbare groepen, zoals laaggeletterden, maar ook mensen met een goede opleiding en een goede maatschappelijke positie. Ook zij kunnen in situaties komen waarin hun redzaamheid ontoereikend is. Door keuzedruk en stress zijn mensen dan niet altijd even alert en goed georganiseerd. Dit is extra problematisch op momenten waarop het leven tegenzit, zoals in geval van ziekte, overlijden, echtscheiding, faillissement of ontslag. Juist op die momenten vraagt de overheid van mensen om in actie te komen en de juiste keuzes te maken, terwijl zij daar dan slechts beperkt toe in staat zijn.

Een toets op doenvermogen en persoonlijk contact

Soms is het juist de overheid die mensen minder redzaam maakt, omdat ze onvoldoende rekening houdt met verschillen in het doenvermogen van burgers. Eén van de aanbevelingen van de WRR is daarom een doenvermogentoets voor nieuwe regelgeving, een toets of de regeling wel doenlijk is voor burgers. "Bij het voorbereiden van wet- en regelgeving moet beter worden gekeken of de regeling ‘doenlijk’ is voor burgers."

Daarnaast doet de WRR nog enkele andere concrete aanbevelingen:

  • hanteer een keuzearchitectuur die uitgaat van een realistisch beeld van de burger
  • verminder de keuzedruk
  • verminder de verleidingen die een groot beroep doen op de zelfcontrole van burgers
  • bied niet te veel keuzevrijheden op het terrein van essentiële financiële voorzieningen, voor bijvoorbeeld ziektekosten en pensioen.

Tenslotte beveelt de WRR aan om bij de uitvoering van beleid vroegtijdig en persoonlijk contact met burgers te zoeken wanneer er sprake is van  onregelmatigheden om zo beter onderscheid te maken tussen burgers die niet willen en die niet kunnen, en bij te kunnen sturen op een moment dat mensen nog genoeg mentale ruimte hebben om helder na te denken en in actie te komen.

Garage De bedoeling

Beeld: SVB

De reactie van het kabinet

Het kabinet ziet vooral veel in het versterken van de gedragskennis bij departementen. "Het is van belang dat gedragskennis waaronder het perspectief van doenvermogen, wordt gebruikt in beleid, uitvoering, toezicht en communicatie. Om gedegen aan de slag te kunnen gaan met het toepassen van gedragsinzichten is het belangrijk dat de departementen verder investeren in gedragsexpertise. Het is daarbij de verantwoordelijkheid van elk departement om hier invulling aan te geven", zegt het kabinet in de brief van 22 januari 2018.

In de brief lees je overigens mooie voorbeelden van overheidsorganisaties die op de een of andere manier bezig zijn met het doenvermogen van mensen. Bijvoorbeeld: het programma Passend Contact met de Overheid, Garage de Bedoeling van de SVB en de checklists voor de life events op Rijksoverheid.nl. Over deze laatste hieronder meer.

Life events op Rijksoverheid.nl

De checklists op Rijksoverheid.nl zijn een voorbeeld van hoe je keuzedruk bij mensen kunt verminderen. De site sluit met behulp van een aantal checklists aan op zogeheten life events van mensen. Dat zijn belangrijke gebeurtenissen die mensen meemaken, waarbij vaak van alles moet worden doorgegeven aan de overheid: met pensioen gaan, scheiden, 18 jaar worden, overlijden en werkloos worden. Bij elke gebeurtenis wordt stap voor stap beschreven wat allemaal moet worden geregeld en waar mensen terecht kunnen. Door een paar vragen te beantwoorden, krijgt de burger een checklist op maat. Per onderwerp volgt een korte toelichting en een link naar de website van de uitvoeringsinstantie waar hij of zij zaken direct online kan regelen.